Nghệ thuật và kiến trúc Lưỡng Hà ảnh hưởng như nào đến các nền văn hóa và văn minh sau

Di sản của Lưỡng Hà không kết thúc khi đế chế cuối cùng sụp đổ. Thực ra, nó vừa mới bắt đầu lan tỏa. Nghệ thuật và kiến trúc Lưỡng Hà đã đặt nền móng cho nhiều nền văn minh tiếp theo, ảnh hưởng đến cả phương Đông lẫn phương Tây trong hàng nghìn năm.

Ảnh hưởng trực tiếp nhất là lên người Ba Tư. Khi đế chế Achaemenid thống trị Lưỡng Hà vào thế kỷ 6 trước Công nguyên dưới triều Cyrus Đại đế, họ không phá hủy mà hấp thụ và phát triển truyền thống nghệ thuật Lưỡng Hà. Kiến trúc Ba Tư tại Persepolis kết hợp các yếu tố Lưỡng Hà như cột trụ, cổng monumenta, và bức phù điêu với phong cách riêng. Khái niệm về vườn thiên đường (paradise garden) của Ba Tư có nguồn gốc từ các hình thức vườn tứ giác đầu tiên được tạo ra ở Lưỡng Hà.

Người Hy Lạp, mặc dù phát triển phong cách nghệ thuật riêng biệt, vẫn chịu ảnh hưởng từ Lưỡng Hà thông qua tiếp xúc thương mại và sau này thông qua chinh phục của Alexander. Khái niệm về các bức phù điêu kể chuyện trên các công trình công cộng, việc sử dụng các sinh vật thần thoại như sư tử có cánh, và ngay cả một số yếu tố trong kiến trúc đều có dấu vết Lưỡng Hà.

Ảnh hưởng lên truyền thống Kinh Thánh là sâu sắc và rõ ràng. Nhiều câu chuyện trong Cựu Ước – từ Vườn Địa Đàng đến Đại Hồng Thủy đến Tháp Babel – có nguồn gốc hoặc song song với thần thoại Lưỡng Hà. Sử thi Gilgamesh chứa câu chuyện đại hồng thủy giống với câu chuyện về Noah một cách đáng kinh ngạc. Luật của Moses có điểm tương đồng với Bộ luật Hammurabi. Ngay cả khái niệm về vườn Eden phản ánh hình ảnh về vườn tưới tiêu của Lưỡng Hà.

Trong thời Trung cổ, các học giả Hồi giáo đã bảo tồn và phiên dịch nhiều văn bản Lưỡng Hà cổ đại. Ở House of Wisdom tại Baghdad – một trung tâm học thuật lớn của thế giới Hồi giáo từ thế kỷ 8-13 – các ý tưởng toán học và thiên văn học có nguồn gốc từ Lưỡng Hà được dịch sang tiếng Ả Rập và truyền bá ra thế giới. Điều này đảm bảo rằng tri thức Lưỡng Hà vẫn là một phần của thế giới học thuật.

Trong thời hiện đại, việc tái khám phá nghệ thuật Lưỡng Hà vào thế kỷ 19 đã có tác động sâu sắc đến văn hóa phương Tây. Khi George Smith giải mã chữ hình nêm vào năm 1872 và phát hiện ra rằng nhiều câu chuyện trong Kinh Thánh không phải là nguyên bản của người Hebrew, nó đã thách thức nhiều niềm tin được chấp nhận. Điều này khuyến khích tinh thần tự do tìm hiểu trí thức vào cuối thế kỷ 19.

Phát hiện ziggurat tại Ur vào năm 1922 đã gây ra một cơn sốt ngắn ngủi cho các tòa nhà nhiều tầng bậc thang. Kiến trúc Art Deco của những năm 1920s và 1930s – với các tòa nhà cao tầng bậc thang như Empire State Building – phần nào lấy cảm hứng từ hình dáng ziggurat.

Ngày nay, ảnh hưởng của Lưỡng Hà vẫn hiện diện trong nhiều cách. Hệ thống số và đo lường của chúng ta (60 giây, 60 phút, 360 độ) xuất phát từ Babylon. Nhiều chòm sao của chúng ta vẫn mang tên Lưỡng Hà. Các khái niệm pháp lý về hợp đồng, quyền sở hữu, và công lý có nguồn gốc từ Bộ luật Hammurabi. Và mỗi khi chúng ta viết điều gì đó, chúng ta đang tiếp tục truyền thống bắt đầu với những viên đất sét đầu tiên được khắc chữ hình nêm cách đây 5.000 năm.

Kết lại về nghệ thuật và kiến trúc Lưỡng Hà của phần này và các nội dung trước:

Khi ánh sáng chiều rọi xuống những tàn tích của Ur, của Babylon, của Nineveh, người ta có thể cảm nhận được tiếng vọng của một quá khứ xa xôi nhưng không bao giờ thực sự biến mất. Lưỡng Hà – vùng đất giữa hai dòng sông – đã cho nhân loại những món quà vô giá: chữ viết để ghi lại suy nghĩ, luật pháp để tổ chức xã hội, kiến trúc để chạm đến bầu trời, và nghệ thuật để tôn vinh cả trần gian lẫn thiêng liêng. Mỗi viên gạch nung, mỗi dòng chữ hình nêm, mỗi bức phù điêu đá đều là minh chứng cho sự sáng tạo không ngừng của tinh thần con người – một di sản mà chúng ta vẫn đang kế thừa và xây dựng cho đến ngày hôm nay.