Khái niệm trung tâm của Thần đạo là kami (神) – thường được dịch là “thần linh” nhưng thực chất rộng hơn nhiều, bao gồm các linh hồn hay tinh thần cư trú trong mọi thứ từ hiện tượng tự nhiên hùng vĩ như mặt trời (Amaterasu Ōmikami – nữ thần mặt trời), núi Phú Sĩ tinh, đến những nước, đá cổ, cây cổ thụ, chí cả tổ tiên quá cố gắng. Kami không phải là những vị thần toàn năng, toàn tri như trong một thần giáo nhất mà là những thứ thực sự có vật phẩm tốt và xấu, có thể mang lại sức khỏe nhưng cũng có thể gây nguy hiểm cho tai họa nếu bị xúc phạm.
Thần thoại sáng tạo Thần đạo, được viết lại trong Kojiki (古事記 – Hồ sự cổ sự ký, 712) và Nihon Shoki (日本書紀 – Nhật Bản thư kỷ, 720) , kể rằng Nhật Bản được sinh ra bởi cặp thần thánh Izanagi và Izanami, và từ họ ra đời vô số kami khác, trong đó Amaterasu – nữ thần mặt trời – là tổ tiên của dòng hoàng gia nhật. Mối liên kết này giữa hoàng thất và thần thánh đã được chính quyền Meiji khai thác trong thế kỷ 19 để biện minh cho quyền lực tuyệt đối của thiên hoàng, dẫn đến sự ra đời của Quốc gia Thần đạo (State Shinto) – một hình thức đạo thần chính trị hóa tồn tại từ năm 1868 đến năm 1945. Sau Thế chiến II, Thần đạo được phân tách nhà nước và trở lại với bản chất tôn giáo tự nhiên của nó.
Vai trò của Thần đạo trong văn hóa Nhật Bản đương đại sâu đến mức gần như vô hình. Nó không phải là “tôn giáo” theo nghĩa phương Tây – yêu cầu đức tin độc quyền và tham dự nghi lễ thường xuyên – mà là một phần tự nhiên của đời sống, một bộ lọc văn hóa qua đó người Nhật nhìn nhận thế giới.
Thần đạo nhấn mạnh thanh tẩy (harae – 祓) và tinh khiết , với niềm tin rằng ô uế (kegare – 穢) – đặc biệt là cái chết và máu – phải được loại bỏ. Vì vậy, người Nhật rửa tay và bạch miệng tại các đền thờ sử dụng nước từ temizuya (手水舎), và lễ tẩy rửa là trung tâm của nhiều nghi thức. Thần đạo cũng khuyến khích biết ơn thiên nhiên , tôn trọng chu kỳ tự nhiên và mùa, và sống hài hòa với môi trường.
Các lễ hội (matsuri) đánh dấu các mùa nông nghiệp, thu lúa gạo, và tạ ơn kami là xương sống của đời sống cộng đồng. Hơn nữa, Thần đạo tập trung vào cuộc sống hiện tại – tìm kiếm ngọc lành gian như sức khỏe tốt, thành công trong kinh doanh, vượt qua kỳ thi – chứ không lo lắng về thế giới bên kia hay sự cứu rỗi tâm trí linh, điều mà Phật giáo sau này đảm nhận.
