Các họa tiết hình học có tầm quan trọng như thế nào trong nghệ thuật Hồi giáo?

Họa tiết hình học trong nghệ thuật Hồi giáo không phải là sự trang trí ngẫu nhiên. Chúng phản ánh một thế giới quan triết học sâu sắc về trật tự, hài hòa và vô tận của vũ trụ. Các học giả như Keith Critchlow cho rằng những họa tiết này được tạo ra không chỉ để trang trí mà còn để dẫn dắt người xem đến sự thấu hiểu về thực tại cơ bản ẩn sau thế giới vật chất.

Hình tròn – biểu tượng nguyên sơ của sự thống nhất và nguồn gốc của mọi sự đa dạng trong tạo hóa – là điểm khởi đầu cho nhiều họa tiết Hồi giáo truyền thống. Từ việc chia hình tròn thành các phần đều đặn, các nghệ nhân có thể tạo ra vô số hoa văn phức tạp. Một hoa văn thế kỷ 15 từ Yazd ở Iran được phát triển từ sáu phần chia đều của hình tròn, tạo thành một lưới tam giác đều, trên đó các họa tiết phức tạp được xây dựng.

Các họa tiết girih – những hoa văn ngôi sao và đa giác đan xen đặc trưng của kiến trúc Iran – đã được chứng minh có liên quan đến khái niệm lát nền không tuần hoàn của Roger Penrose, tức là những họa tiết có thể mở rộng đến vô tận mà không lặp lại theo quy luật. Điều này cho thấy các nghệ nhân Hồi giáo thời trung cổ đã nắm vững những nguyên lý toán học phức tạp mà thậm chí khoa học hiện đại mới phát hiện ra trong thế kỷ 20.

Sự chính xác toán học trong các họa tiết hình học không có nghĩa là chúng khô khan hay thiếu sự sống. Trái lại, khi ánh sáng di chuyển qua một ngày, các bóng đổ thay đổi và các họa tiết dường như “thở” và biến đổi. Ở đền thờ Sheikh Lotfollah ở Isfahan, khi ánh nắng chiếu qua mái vòm vào buổi trưa, những ngôi sao 12 cánh dường như sống động trên nền gạch men xanh. Đến chiều tà, cùng bề mặt đó lại trở nên yên tĩnh, các bóng đổ sâu hơn, các ngôi sao ít sắc nét hơn.