Người Ai Cập cổ đại sử dụng vật liệu gì cho nghệ thuật và công trình xây dựng của họ?

Đối với những công trình phục vụ cuộc sống hàng ngày – nhà ở, cung điện, thậm chí cả cung điện hoàng gia – người Ai Cập sử dụng gạch đất sét được sấy khô dưới nắng. Vật liệu này dễ kiếm, dễ làm, và đủ bền cho những công trình không cần tồn tại mãi mãi. Chính vì thế, hầu hết các thành phố và ngôi làng Ai Cập cổ đại đã biến mất – gạch đất tan rã theo thời gian, hoặc bị lũ Nile cuốn trôi, hoặc được nông dân nghiền làm phân bón. Chúng ta biết rất ít về kiến trúc dân dụng Ai Cập, không phải vì họ không xây, mà vì họ xây bằng vật liệu không được thiết kế để tồn tại vĩnh viễn.

Nhưng đối với những gì liên quan đến cõi vĩnh hằng – lăng mộ và đền thờ – đá là lựa chọn duy nhất. Đá vôi là vật liệu phổ biến nhất, được khai thác dọc thung lũng Nile, đặc biệt tại Tura gần Cairo nơi có đá vôi trắng mịn chất lượng cao. Đá sa thạch, mềm hơn và dễ chạm khắc hơn, được ưa chuộng ở miền Nam Ai Cập và Nubia. Đá granite – cứng nhất, khó làm việc nhất nhưng bền nhất – được khai thác tại Aswan và dành riêng cho những công trình quan trọng nhất: buồng chôn cất của pharaoh, tượng đài khổng lồ, và trụ cổng đền thờ.

Việc vận chuyển những khối đá khổng lồ này là kỳ tích kỹ thuật. Đá granite từ Aswan phải được chuyển xuống sông qua 800 km về Giza. Người ta ước tính mỗi khối đá trong kim tự tháp Khufu nặng trung bình 2.5 tấn, và có hơn 2.3 triệu khối như vậy. Các khối đá lớn nhất trong buồng vua có thể nặng đến 80 tấn. Họ làm thế nào? Bằng sức người, bằng gỗ lăn, bằng dốc nghiêng, và quan trọng nhất – bằng tổ chức lao động quy mô lớn được nhà nước điều phối chặt chẽ.

Kim loại cũng đóng vai trò quan trọng, tuy không phải trong kiến trúc chính. Đồng được sử dụng để làm đục và búa, dụng cụ không thể thiếu để cắt đá. Vàng – “xương thịt của các vị thần” – được dùng cho trang sức, mặt nạ xác ướp, và để phủ lên đỉnh kim tự tháp và mũi trụ obelisk, khiến chúng lấp lánh dưới ánh mặt trời. Mặt nạ của Tutankhamun làm bằng vàng ròng nặng 11 kg, nhưng đó chỉ là một phần nhỏ trong kho báu vàng chôn cùng pharaoh trẻ tuổi này.

Đối với nghệ thuật trang trí, người Ai Cập sử dụng nhiều vật liệu đa dạng. Faience – một loại gốm men xanh lam hoặc xanh lục – được làm từ thạch anh nghiền, được ưa chuộng cho đồ trang sức và bùa hộ mệnh vì màu sắc rực rỡ và tượng trưng cho sự tái sinh. Bột giấy papyrus được làm từ cây cói ven sông Nile, là vật liệu để vẽ tranh và viết Sách Người Chết. Gỗ tốt rất khan hiếm ở Ai Cập – phải nhập khẩu từ Lebanon hoặc Somalia – vì thế được dành cho đồ nội thất cao cấp và quan tài.

Màu sơn được làm từ khoáng chất tự nhiên: đen từ than hoặc carbon, đỏ và vàng từ oxit sắt, xanh lam từ lapis lazuli hoặc azurite, xanh lục từ malachite, trắng từ phấn hoặc thạch cao. Các sắc tố này được nghiền mịn, trộn với chất kết dính như trứng hoặc keo cây, và có thể tồn tại hàng nghìn năm – bằng chứng là những bức tranh tường trong lăng mộ vẫn còn tươi sáng đến ngày nay.